Je merkt dat iemand geïrriteerd is. Misschien reageert je partner kortaf, is een collega teleurgesteld of voel je spanning tijdens een gesprek. Nog voordat je hebt onderzocht wat er eigenlijk aan de hand is, ben je al bezig om de situatie te herstellen. Je past je aan, stelt de ander gerust of zegt sorry, terwijl je misschien helemaal niets verkeerd hebt gedaan.

Voor sommige mensen is dit zo vanzelfsprekend geworden dat ze nauwelijks meer doorhebben hoeveel ze zich aanpassen aan hun omgeving.

Dit gedrag kan passen bij fawning: een overlevingsstrategie waarbij je jezelf aanpast aan anderen om spanning, afwijzing of conflicten te voorkomen. Maar wat is fawning precies, hoe ontstaat het en hoe herken je het bij jezelf?

Wat is fawning?

Wanneer we ons bedreigd of onveilig voelen, kunnen we op verschillende manieren reageren. De bekendste stressreacties zijn vechten (fight), vluchten (flight) en bevriezen (freeze).

Binnen traumagerichte therapie wordt daarnaast gesproken over fawning, ook wel de fawn-respons genoemd.

Bij fawning probeer je veiligheid te creëren door de ander tevreden te houden. In plaats van de confrontatie aan te gaan of afstand te nemen, richt je je op wat de ander nodig heeft. Je probeert spanning te verminderen door mee te bewegen, te sussen of jezelf ondergeschikt te maken.

Dat hoeft niet bewust te gebeuren. Sterker nog, vaak merk je pas achteraf dat je over je eigen grenzen bent gegaan.

Fawning is geen officiële psychische diagnose en ook niet iedere vorm van aanpassen is een traumareactie. Het begrip helpt vooral om te begrijpen waarom sommige mensen automatisch hun eigen behoeften opzijzetten zodra ze spanning ervaren in contact met anderen.

Hoe herken je fawning bij jezelf?

Fawning kan zich op verschillende manieren uiten. Misschien herken je jezelf in een aantal van deze voorbeelden:

• Je voelt snel aan hoe anderen zich voelen en past je gedrag daarop aan.
• Je zegt ja, terwijl je eigenlijk nee wilt zeggen.
• Je voelt je verantwoordelijk voor de emoties of het welzijn van anderen.
• Je vindt het moeilijk wanneer iemand boos, teleurgesteld of geïrriteerd op je is.
• Je probeert conflicten te voorkomen of zo snel mogelijk op te lossen.
• Je biedt je excuses aan, ook wanneer je niet verantwoordelijk bent voor wat er is gebeurd.
• Je vindt het lastig om te voelen wat je zelf wilt of nodig hebt.
• Je bent bang om anderen tot last te zijn of ruimte in te nemen.
• Je houdt rekening met iedereen, maar merkt dat je zelf steeds tekortkomt.

Van buitenaf kan dit gedrag eruitzien als zorgzaamheid, empathie of flexibiliteit. Eigenschappen die vaak juist worden gewaardeerd.

Maar er is een belangrijk verschil tussen rekening houden met iemand vanuit vrije keuze en jezelf aanpassen omdat het onveilig voelt om dat niet te doen.

Hoe ontstaat fawning?

Fawning kan ontstaan wanneer je in eerdere relaties of tijdens je jeugd hebt geleerd dat het belangrijk was om je aan te passen om de verbinding met anderen te behouden. Misschien groeide je op in een gezin waarin weinig ruimte was voor jouw emoties of behoeften. Een ouder kon bijvoorbeeld onvoorspelbaar reageren, snel boos worden of emotioneel niet beschikbaar zijn.

Als kind ben je afhankelijk van je verzorgers. Wanneer je merkt dat jouw gedrag invloed heeft op de sfeer of de beschikbaarheid van een ouder, kun je leren om daar voortdurend rekening mee te houden. Je wordt gevoelig voor stemmingen, probeert problemen te voorkomen en leert misschien al vroeg om jezelf op de tweede plaats te zetten.

Ook ervaringen met pesten, afwijzing, grensoverschrijdend gedrag of langdurig onveilige relaties kunnen bijdragen aan dit patroon. Wat ooit een begrijpelijke manier was om met je omgeving om te gaan, kan later een automatische reactie worden.

Je hebt geleerd om de ander goed aan te voelen, maar mogelijk minder ruimte gekregen om te ontdekken wat jij zelf voelt en nodig hebt.

Overigens betekent pleasegedrag niet automatisch dat er sprake is geweest van trauma. Ook opvoeding, sociale verwachtingen, persoonlijkheid en latere ervaringen kunnen van invloed zijn.

Wat gebeurt er in je lichaam bij fawning?

Fawning is niet alleen een manier van denken of communiceren. Spanning in contact met anderen kan ook lichamelijke reacties oproepen. Wanneer iemand bijvoorbeeld boos wordt, kun je merken dat je ademhaling verandert, je spieren zich aanspannen of je hart sneller gaat kloppen. Misschien voel je onrust in je buik, een brok in je keel of de neiging om onmiddellijk iets te zeggen waardoor de spanning verdwijnt.

Soms merk je deze signalen nauwelijks op, omdat je aandacht volledig bij de ander ligt.

Je bent bezig met vragen als:

Is de ander boos op mij? Heb ik iets verkeerd gedaan? Hoe kan ik zorgen dat het weer goed is?

Daardoor kan het moeilijk worden om stil te staan bij je eigen ervaring.

Wat voel ik eigenlijk? Ben ik ergens mee akkoord? Wil ik dit wel?

Juist dat onderscheid is belangrijk. Want wanneer aanpassen een automatische reactie is geworden, kan het lastig zijn om nog te herkennen wanneer je je eigen grenzen overschrijdt.

Wat is het verschil tussen pleasen en fawning?

Pleasen en fawning lijken sterk op elkaar, maar zijn niet helemaal hetzelfde.

We passen ons allemaal weleens aan. Soms doe je iets voor een ander omdat je dat graag wilt. Je houdt rekening met iemand, kiest ervoor om flexibel te zijn of laat je eigen voorkeur even los. Daar is op zichzelf niets mis mee.

Bij fawning speelt ervaren onveiligheid een grotere rol. Je past je niet alleen aan omdat je aardig gevonden wilt worden, maar omdat het moeilijk of bedreigend kan voelen om dat níét te doen.

Een belangrijke vraag is daarom: Pas ik me aan omdat ik dat zelf wil, of omdat ik bang ben voor wat er gebeurt wanneer ik het niet doe? Die twee kunnen ook door elkaar lopen. Het onderscheid is niet altijd meteen duidelijk.

Fawning binnen relaties

Binnen relaties kan fawning ervoor zorgen dat de behoeften en emoties van de ene persoon steeds meer ruimte innemen dan die van de ander. Misschien merk je dat je voortdurend bezig bent met de stemming van je partner. Wanneer er afstand ontstaat, probeer jij de verbinding te herstellen. Wanneer de ander boos wordt, ga je uitleggen, geruststellen of je eigen gevoelens relativeren.

Je zegt dat iets niet erg is, terwijl het je eigenlijk wel raakt. Op de lange termijn kan hierdoor een ongelijkwaardige dynamiek ontstaan. Je houdt de relatie in stand door je aan te passen, maar ervaart steeds minder ruimte om jezelf te zijn. Dat kan leiden tot vermoeidheid, frustratie, onzekerheid of het gevoel dat je niet werkelijk gezien wordt.

Tegelijkertijd is het belangrijk om onderscheid te maken tussen oude aanpassingspatronen en een relatie die daadwerkelijk onveilig is. Wanneer iemand je intimideert, bedreigt of controleert, kan aanpassen een noodzakelijke manier zijn om jezelf te beschermen. De verantwoordelijkheid voor dat gedrag ligt niet bij degene die zich aanpast.

Hoe kun je fawning doorbreken?

Een diepgeworteld patroon van aanpassen verander je meestal niet door simpelweg vaker nee te zeggen. Zeker wanneer je jarenlang gewend bent geweest om rekening te houden met anderen, kan het aangeven van een grens veel spanning oproepen.

Wat kan helpen?

1. Herken wanneer je jezelf aanpast

Probeer eens op te merken in welke situaties je automatisch verantwoordelijkheid neemt voor de ander. Wanneer zeg je ja terwijl je twijfelt? Wanneer probeer je de sfeer te verbeteren? En wat maakt het moeilijk om bij jezelf te blijven? Het gaat er in eerste instantie niet om dat je direct iets verandert, maar dat je bewust wordt van wat er gebeurt.

2. Leer je eigen signalen herkennen

Sta stil bij wat je voelt wanneer iemand iets van je vraagt of wanneer er spanning ontstaat. Misschien merk je een verkramping, onrust of juist dat je helemaal niet goed kunt voelen wat je wilt. Door aandacht te besteden aan je lichamelijke signalen, kun je gaandeweg beter leren herkennen waar jouw behoeften en grenzen liggen.

3. Geef jezelf tijd voordat je reageert

Je hoeft niet op ieder verzoek onmiddellijk antwoord te geven. Een eenvoudige zin als ‘Ik wil er even over nadenken’ kan al helpen om ruimte te creëren tussen de vraag van de ander en jouw automatische reactie.

4. Oefen met het verdragen van ongemak

Wanneer je gewend bent om anderen tevreden te houden, kan het aangeven van een grens schuldgevoel of onrust oproepen. Dat betekent niet automatisch dat je iets verkeerd doet.

Je mag leren ervaren dat een ander teleurgesteld kan zijn, zonder dat jij die teleurstelling onmiddellijk hoeft op te lossen. Oefen hiermee in relaties en situaties waarin het voldoende veilig is om je grenzen aan te geven.

5. Onderzoek de patronen onder je gedrag

Soms begrijp je heel goed waarom je jezelf aanpast, maar lukt het toch niet om anders te reageren. Dan kan het waardevol zijn om niet alleen naar je gedrag te kijken, maar ook naar de ervaringen en overtuigingen die eraan ten grondslag liggen. Wanneer heb je geleerd dat je verantwoordelijk bent voor de gevoelens van anderen? Wat maakt het spannend om ruimte in te nemen? En wat gebeurt er met je wanneer iemand jouw grens niet prettig vindt?

Van aanpassen naar jezelf kunnen blijven

Het doel is niet om nooit meer rekening te houden met anderen. Zorgzaamheid, empathie en betrokkenheid zijn waardevolle eigenschappen. Het gaat erom dat je ruimte krijgt om te kiezen. Dat je kunt voelen wat jij nodig hebt, dat je rekening kunt houden met een ander zonder jezelf steeds weg te cijferen en dat je leert omgaan met de spanning die soms ontstaat wanneer je een andere keuze maakt.

Binnen mijn begeleiding bij Vivendi werk ik onder andere met lichaamsgerichte therapie, ademwerk en systemisch werk. Daarbij onderzoeken we niet alleen welke patronen zich blijven herhalen, maar ook hoe je die patronen ervaart en wat je nodig hebt om er anders mee om te gaan.

Want begrijpen waarom je jezelf aanpast, is iets anders dan daadwerkelijk ervaren dat je het ook anders mag doen.

Je hoeft jezelf niet steeds opzij te zetten om in verbinding te kunnen blijven met een ander.

Van aanpassen naar jezelf kunnen zijn

Mijn naam is Simone en vanuit mijn praktijk Vivendi in Woerden begeleid ik mensen die zichzelf verliezen in het aanpassen aan anderen, moeite hebben met grenzen aangeven of steeds opnieuw tegen dezelfde patronen aanlopen.

Met lichaamsgerichte therapie, ademwerk en systemisch werk onderzoeken we waar deze patronen vandaan komen en hoe je hier anders mee om kunt gaan. Niet alleen door te begrijpen, maar juist ook door te voelen en te ervaren. Zodat je leert om in verbinding te blijven met anderen, zonder jezelf daarin te verliezen.

Herken je jezelf hierin en wil je hiermee aan de slag? Lees meer over mijn 1-op-1 begeleiding bij Vivendi.